وزارت كار و امور اجتمايي
آئين‎نامه حفاظتي کار با سموم دفع آفات در کارگاه‎ها (05/07/89) 
آئين‎نامه حفاظتي کار با سموم دفع آفات در کارگاه‎ها
هدف و دامنه شمول: هدف از تدوين اين آئيننامه، اجراي مفاد ماده 85 قانون کار جمهوري اسلامي ايران به منظور صيانت نيروي انساني و منابع مادي کشور در خصوص آن دسته از نيروي کار ميباشد که در تماس و کار مبارزه شيميايي با آفات و کليه امور مرتبط با آن شرکت ميکنند. فصل اول: تعاريف آفات: به کليه عوامل خسارتزاي زنده از قبيل جانوران زيانآور، عوامل بيماريزا و علفهاي هرز گفته ميشود که در مزارع، باغات، کارگاههاي پرورش دام و طيور، آبزيان، انبارها و اماکن مربوط به کشاورزي، خانگي و ساير کارگاهها به طور مستقيم يا غيرمستقيم موجب نابودي و يا خسارت به محصولات و فرآوردهها شده و ايجاد خسارتهاي اقتصادي يا بهداشتي ميکنند. سموم دفع آفات: هرگونه ماده شيميايي معدني يا آلي و غيره است که براي پيشگيري، نابودسازي و يا کنترل ناقلين بيماري انساني و يا حيواني گونههاي ناخواسته نباتات يا حيوانات ايجادکننده خسارت به عرصههاي طبيعي، توليد، فراوري، انبارداري، حمل و نقل محصولات کشاورزي و يا جهت مبارزه با حشرات و آفات داخل يا روي پوست و پشم بدن حيوانات مورد استفاده قرار ميگيرد. انبار سموم: به محلي سرپوشيده و محصور گفته ميشود که انواع سموم به صورت جامد، مايع و يا گاز در آن با رعايت کامل اصول ايمني و حفاظتي نگهداري ميشود. درجه سميت: سميت بسياري از سموم با شاخص دز کشنده1 50LD بيان ميشود. 50LD مقدار ماده سمي است که اگر از يک راه مشخص و معين وارد بدن يک گونه حيوان آزمايشگاهي مشخص شود باعث مرگ 50 درصد از حيوانات مورد مطالعه ميگردد. اين مقدار که بر حسب ميليگرم سم بر کيلوگرم وزن بدن حيوانات ذکر ميشود و معياري براي طبقهبندي سموم است در آزمايشگاه انجام شده و بايد نوع حيوان و راه ورود ماده به بدن را نيز مشخص نمود. هرچه مقدار 50LD کمتر باشد آن سم مهلکتر است. ـ سمومي که 50LD آنها کمتر از 200 ميليگرم در کيلوگرم باشد، سموم فوقالعاده سمي هستند. ـ سمومي که 50LD آنها بين 200 تا 2000 ميليگرم در کيلوگرم باشد، سموم با سميت متوسط هستند. ـ سمومي که 50LD آنها بين 2000 تا 3000 ميليگرم در کيلوگرم باشد، سموم با سميت ضعيف هستند. ـ سمومي که 50LD آنها بيش از 3000 ميليگرم در کيلوگرم باشد، سموم فاقد سميت حاد ميباشند. مسموميت: عبارت است از اختلالات موقتي يا دائمي فيزيولوژيک و بيوشيميک که در نتيجه ورود سم به بدن از يک راه خاص يا راههاي مختلف بوجود ميآيد. دوره ابقاء سم يا دوره احتياط: مدت زماني است که طول ميکشد تا غلظت سم در محيط سمپاشي شده به حد قابل قبولي کاهش يافته و در طول اين مدت ورود به آن محدوده ممنوع است. (دوره کارنس)1 : حداقل زماني که بين آخرين سمپاشي و برداشت محصول بايد رعايت نمود تا باقيمانده سم به حد مجاز برسد. وسايل دفع آفات: کليه تجـهيزات و وسايل و ماشينآلات، که جهت کاربرد سموم مورد استفاده قرار ميگيرد. عمل دفع آفات: مجموعه عملياتي که با رعايت اصول علمي براي کنترل آفات به کار برده ميشود که در اين عمليات علاوه بر کنترل آفت بايستي سلامت محيط زيست، انسان، دام و حشرات مفيد را در نظر گرفت. فصل دوم ـ الزامات عمومي: ماده1ـ کارفرما مکلف است قبل از شروع عمليات دفع آفات آموزشهاي لازم را بهشرح زير به کارگران مربوطه ارائه نمايد: درجه سميت، راههاي نفوذ ترکيب فوق به بدن و خطرات آن، روش آماده کردن سم، روش استفاده و موارد ايمني کار با دستگاههاي سمپاش و تجهيزات جانبي آن، روشهاي صحيح سمپاشي و استفاده از وسايل حفاظت فردي، روشها و احتياطات لازم جهت باز کردن بستههاي سم تا انتهاي عمل سمپاشي، علائم مسموميت و اقدامات کمکهاي اوليه، دوره ابقاء سم، انبارداري، حمل و نقل، امحاء و ديگر موارد مرتبط. ماده2ـ کارفرما مکلف است در صورت بروز مسموميت، اطلاعات لازم در مورد مشخصات سم مصرفي، علائم مسموميت و کمکهاي اوليه و پادزهر مندرج در برچسب ظروف محتوي سم را به پزشک معالج ارائه نمايد. ماده3ـ کارفرما مکلف است نسبت به تأمين آب سالم و بهداشتي و به ميزان کافي به منظور شستشوي چشم و بدن کارگران سمپاش در شرايط اضطراري و پايان عمليات سمپاشي اقدام نمايد. ماده4ـ مرز نواحي سمپاشي بايد با علائم هشداردهنده مشخص شده و ساکنان مناطق مسکوني اطراف نيز بايستي به نحو مناسب مطلع گردند. ماده5 ـ کارفرما مکلف است نسبت به تأمين وسايل و تجهيزات کمکهاي اوليه متناسب با نوع سموم مورد مصرف اقدام نمايد. ماده6 ـ در تمامي عمليات دفع آفات و محلهاي نگهداري و انبار سموم، خوردن، آشاميدن و استعمال دخانيات ممنوع ميباشد. تبصره: قبل از شروع عمليات دفع آفات بايد اطمينان حاصل نمود که در محل مربوطه، ماده غذايي و آب آشاميدني وجود نداشته باشد. ماده7ـ کارگراني که در تماس با سموم ميباشند به محض مشاهده علائم مسموميت در خود و يا هريک از کارگران، موظفند کارفرما يا نماينده وي را جهت انجام کمکهاي اوليه و تأمين معالجات پزشکي مطلع نمايد. ماده8 ـ کارفرما مکلف است ميزان مصرف و نوع سم را حسب مورد با توجه بهدستورالعملهاي ارائه شده از جانب وزارت جهاد کشاورزي و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي در ظروف و بستهبنديهاي مناسب تهيه نمايد. ماده9ـ کارفرما يا مسئولين ايمني بايد در طول مدت دفع آفات بر کليه عمليات مربوطه نظارت نمايد. فصل سوم ـ انبار سموم: ماده10ـ انبار سم بايد متناسب با نوع سم و مقدار آن و شرايط نگهداري باتوجه بهآب و هواي منطقه و حفظ سلامت محيط زيست باشد. ماده11ـ انبار سم بايد خشک و خنک و قابل تهويه و دور از دسترس اطفال و حيوانات و اشخاص غيرمجاز و جدا از محل نگهداري مواد غذايي انسان و دام و بذر و ساير مواد کشاورزي باشد. ماده12ـ طبقهبندي و چيدمان مواد در انبار سموم بايد به گونهاي باشد تا برچسبها و علائم هشداردهنده به وضوح قابل رويت باشند. ماده13ـ کنترل مستمر عوامل محيطي مانند دما، روشنايي و تهويه، رطوبت و نيز ظروف و بستهبنديها از نظر پارگي، شکستگي، سوراخشدگي و نشت و تراوش در انبارهاي سموم الزامي است. ماده14ـ انبار سموم بايد داراي راههاي دسترسي مناسب جهت تردد خودروهاي امدادي در شرايط ويژه باشد. ماده15ـ کف انبار سموم بايد داراي شيب مناسب به منظور شستشو و سهولت در خروج پسماندهاي ناشي از آن باشد. ماده16ـ انبار سموم بايد مجهز به سيستم جمعآوري فاضلاب با زهکشي مناسب بوده تا از ورود ضايعات مواد به آبهاي سطحي و زيرزميني جلوگيري شود. تبصره ـ زهکشي سيستم فاضلاب نبايد روباز باشد. ماده17ـ انبار سموم بايد از مصالح غيرقابل اشتعال ساخته شده باشد. ماده18ـ انبار سموم بايد مجهز به سيستم تهويه متناسب با حجم آن باشد. ماده19ـ سيمکشي برق در انبار سموم بايد توکار و کليد و پريزها و روشنايي و ساير وسايل و تجهيزات الکتريکي مانند هواکش از نوع ضدجرقه باشد. ماده20ـ لامپ روشنايي در انبار سموم بايد داراي حباب و حفاظ مناسب باشد و فاصله سموم تا چراغهاي روشنايي کمتر از يک متر نباشد. ماده21ـ در انبارهاي سموم بايد از تابش مستقيم نور خورشيد به داخل آن جلوگيري به عمل آيد. ماده22ـ انبار سموم بايد باتوجه به نوع سم و فضاي کارگاه به تجهيزات اعلام و اطفاء حريق مناسب مجهز باشد. ماده23ـ تفکيک سموم در انبار بايد متناسب با خواص فيزيکي، شيميايي و درجه اشتعال و با رعايت ساير اصول انبارداري باشد. ماده24ـ فواصل رديفها و ارتفاع بستهبندي در انبار سموم بايد براي عبور و مرور افراد و وسايل نقليه و همچنين عدم سرايت حريق به رديفهاي بعدي و جلوگيري از ريزش آنها مناسب باشد. ماده25ـ استعمال دخانيات و ايجاد هرنوع شعله باز در انبار سم ممنوع است. ماده26ـ نصب علائم خطر مناسب يا تابلو براي آگاهي دادن و رعايت احتياطات لازم روي درب انبار الزامي است. ماده27ـ درهاي خروج اضطراري انبار سموم بايد به طور آشکار علامتگذاري شده و به سمت بيرون باز شوند. ماده28ـ رعايت ساير اصول ايمني مربوط به انبار سموم مندرج در آئيننامههاي حفاظت و بهـداشت کار و ساير مقررات جـاري از جمله قـانون مديريت پسماند و آئيننامههاي اجرايي آن و قانون حفظ نباتات وزارت جهاد کشاورزي و ساير مقررات مربوطه الزامي است. فصل چهارم ـ وسايل و تجهيزات دفع آفات: ماده29ـ کارفرما مکلف است نسبت به تأمين کليه وسايل و تجهيزات دفع آفات و وسايل آمادهسازي سموم متناسب با حجم کار، نوع سم و روش دفع آفات اقدام نمايد. ماده30ـ وسـايل و تجهيزات دفع آفات بايد کاملاً سـالم و ايمن و بـدون عيب بوده و در حين کار نيز مرتباً از طرف کارفرما يا مسـئولين ايمني مورد بازديد قرار گيرد و در صورت مشاهده بروز هرگونه عيب و نقص نسبت به رفع نقص يا تعويض وسيله معيوب اقدام گردد. تبصره ـ رعايت کليه مقررات ايمني مطابق آئيننامههاي مصوب شوراي عالي حفاظت فني به ويژه آئيننامه ايمني ماشينها و ادوات کشاورزي و استانداردهاي موجود در خصوص وسايل و تجهيزات مربوطه الزامي است. ماده31ـ سرويسها و بازديدهاي دورهاي وسايل و تجهيزات دفع آفات بايد از طرف کارفرما يا مسئولين ايمني مورد اجراء قرار گرفته و در پرونده مربوطه ثبت گردد. ماده32ـ وسايل و تجهيزات دفع آفات بايد پس از پايان عمليات با آب کافي شسته شده تا آثاري از سم در دستگاه باقي نماند و بر اساس قانون مديريت پسماند، باقيمانده حاصل از عمليات شستشو معدوم گردد. ماده33ـ کارگر دفع آفات موظف است به محض بروز هرگونه نقص يا خرابي در هريک از وسايل آماده کردن سم، ماشينآلات، تجهيزات و يا وسايل و لوازم حفاظت فردي فوراً مراتب را به کارفرما يا مسئولين ايمني اطلاع دهد. فصل پنجم ـ آماده کردن و جابجايي سم: ماده34ـ رانندگان وسايل نقليه حمل سموم بايد آموزشهاي موردنياز را ديده باشند. ماده35ـ هنگام آماده کردن سم (اختلاط سم) بايد غلظت توصيه شده روي برچسب به طور دقيق رعايت شود. ماده36ـ عمل جابجايي سم از يک ظرف به ظرف ديگر بايد توسط کارگران آموزش ديده و با رعايت اصول ايمني انجام گيرد تا مانع تراوش سم به اطراف گردد. ماده37ـ انتقال سم از مخازن بزرگ به مخازن ديگر بايد توسط شير تخليه و يا تلمبه انجام گيرد. ماده38ـ حمل ظروف محتوي سم در داخل وسيله نقليه يا کابين تراکتور ممنوع است. ماده39ـ براي حمل و نقل و جابجايي ظروف و بستههاي حجيم و سنگين محتوي سموم بايد از وسايل مکانيکي مناسب استفاده شود. ماده40ـ نگهداري و حمل سموم دفع آفات، همراه با مواد غذايي، نهادههاي دامي و توليدات کشاورزي در کنار يکديگر ممنوع ميباشد. ماده41ـ سموم را نبايد در ظروف متفرقه مانند بطري آب يا نوشابه ريخته و جابهجا نمود. فصل ششم ـ دفع ضايعات سموم: ماده42ـ معدومسازي ظروف محتوي سم و سموم باقيمانده بايد مطابق قانون مديريت پسماند و آئيننامه اجرايي آن انجام شود. ماده43ـ استفاده از ظروف خالي سموم براي نگهداري يا حمل مواد ديگر ممنوع است. ماده44ـ ظروف خالي سموم را تا زمان معدوم نمودن بايد در محلي مناسب و غيرقابل دسترس افراد غيرمسئول قرار داد. ماده45ـ در صورت ريختن سم بر روي زمين، ماشينها و تجهيزات و وسايل مرتبط، محل آغشته به سم بايد فوراً با روش مناسب تميز گردد. فصل هفتم ـ دوره ابقاء سم: ماده46ـ در صورت لزوم، ورود اشخاص به منطقه دفع آفات در دوره احتياط يا دوره ابقاء سم بايد با نظارت کارفرما و با رعايت استفاده از وسايل حفاظت فردي مناسب و ساير مقررات ايمني باشد. ماده47ـ تهيه و نصب علائم هشداردهنده مناسب براي زمان سمپاشي و دوره ابقاء سم مطابق دستورالعملهاي مندرج در ظروف و بستههاي محتوي سموم و آئيننامه علائم ايمني در کارگاهها در اماکن مربوطه الزامي است. تبصره 1ـ علائم فوق بايد قبل از استفاده از سموم دفع آفات نصب و پس از اتمام دوره ابقاء برداشته شود. تبصره 2ـ تعداد علائم هشداردهنده بايد متناسب با محل، وسعت منطقه سمپاشي شده و محلهاي تردد باشد. فصل هشتم ـ وسايل حفاظت فردي: ماده48ـ کارفرما مکلف است براي کارگران مربوطه وسايل حفاظت فردي متناسب با نوع و حجم سم و روش و نوع کار را تأمين نمايد. وسايل مذکور از قبيل لباس کار، کلاه، سربند، دستکش، گوش بند، ماسک تنفسي، کفش، عينک حفاظتي و ساير وسايل مربوطه مطابق آئيننامه وسايل حفاظت انفرادي بايد کاملاً سالم و بيعيب و در مقابل مواد شيميايي و سموم مقاوم و غيرقابل نفوذ بوده تا از تماس آن با بدن جلوگيري نمايد. ماده49ـ هنگام کار با سموم دفع آفات استفاده از ماسک با فيلتر متناسب با نوع سم الزامي است. ماده50 ـ براي جلوگيري از نفوذ مواد سمي به داخل گوش قبل از استفاده از کلاه يا سربند بايد از گوشبند مناسب استفاده گردد. ماده51 ـ در صورتي که در زمان کار کردن با سموم، احتمال آغشته شدن دست تا بازو وجود دارد بايد از دستکشهاي ساقبلند که در روي لباس کار قرار ميگيرند، استفاده گردد. ماده52 ـ بمنظور جلوگيري از باقي ماندن مواد سمي در چين و لبه لباسهاي کارگراني که با انواع سموم سروکار دارند، نبايد از لباسهاي کار جيبدار و يا لبهدار (دوبل شلوار) استفاده نمايند. ماده53 ـ کارگر دفع آفات موظف است وسايل حفاظت فردي بويژه لباس کار را پس از خاتمه کار بطور جداگانه شستشو و نظافت نموده و هرکدام را در جاي مخصوص خود قرار دهد. فصل نهم: ساير مقررات ماده54 ـ انتخاب سم بايد به گونهاي باشد که داراي کمترين ميزان خطر براي انسان، جانداران و محيطزيست باشد. ماده55 ـ قبل از انجام عمليات سمپاشي بايد نسبت به حذف موانع و يا اصلاح مسير سمپاشي و يا باز نمودن آن اقدام گردد. ماده56 ـ در فضاي باز، در مواقعي که باد شديد ميوزد نبايد اقدام به عمل سمپاشي نمود. ماده57 ـ در صورت ضرورت استفاده از هواپيما جهت سمپاشي و بمنظور جلوگيري از پراکنده شدن سموم در مناطق غير از مزارع کشاورزي، سمپاشي بايستي در روزهايي که باد نميوزد انجام گيرد. ماده58 ـ در صورتي که سموم مورد مصرف به مقداري باشد که بتوان آن را در قفسه يا جعبه چوبي و يا فلزي قفلدار قرار داد کارفرما بايد قفسه يا جعبه مذکور را تهيه نموده و در جاي مناسبي قرار دهد. تبصره ـ اگرچه قفسه يا جعبه مذکور به منزله انبار سم تلقي گرديده ولي از شمول بعضي از مواد فصل سوم (انبار سموم) مستثني ميباشد. ماده59 ـ کار با سموم دفع آفات براي کارگران زير 18 سال تمام، مادران شيرده و يا باردار ممنوع ميباشد. ماده60 ـ کليه واردکنندگان، توليدکنندگان، توزيعکنندگان و مصرفکنندگان سموم مکلف به رعايت مصوبات هيأتنظارت بر سموم در خصوص نحوه نصب، نگهداري و درج مشخصات لازم بر روي برچسب اطلاعات ظروف سموم ميباشند. ماده61 ـ برچسب ظروف و بستهبنديهاي نگهداري آفتکشها بايد مطابق مقررات و ضوابط هيئت نظارت بر سموم کشور حاوي مشخصات ذيل باشد: 1ـ عبارت «قبل از استفاده برچسب را با دقت مطالعه نمائيد» در بالاي برچسب درج گردد. 2ـ نام عمومي آفتکش. 3ـ نام تجاري و فرمولاسيون آفتکش. 4ـ نام شيميايي آفتکش. 5 ـ نوع آفتکش و نحوه جذب. 6ـ گروه، نحوه عمل و خانواده آفتکش. 7ـ ميزان ماده مؤثر: براساس وزن به وزن و يا وزن به حجم. 8 ـ درجه خطر ماده مؤثر. 9ـ عبارت «دور از دسترس و ديد کودکان در محل قفلدار نگهداري شود» بزرگ و درشت در بالاي برچسب درج گردد. 10ـ موارد مصرف. 11ـ مديريت کاربرد آفتکشها. 12ـ طريق مصرف آفتکش. 13ـ حداقل زماني فاصله برداشت (دوره کارنس). 14ـ احتياطات لازم. 15ـ سميت براي محيط زيست. 16ـ درج علائم خطر Pictogram در برچسب. 17ـ علائم مسموميت. 18ـ کمکهاي اوليه. 19ـ پادزهر. 20ـ شرايط نگهداري آفتکش بايستي در برچسب توضيح داده شود. 21ـ ذکر جمله زير بر روي برچسب ضروري است «با نظر متخصص گياهپزشک ميبايست مصرف شود». 22ـ قيد عبارت «ثبت نام و نشاني خريدار و ميزان آفتکش فروخته شده با ذکر تاريخ در دفاتر مربوطه توسط فروشنده ضروري است» روي تمامي بستههاي آفتکشها و يا برچسب آفتکشها لازم است. 23ـ نام و نشاني و شماره تلفن و آدرس پست الکترونيکي شرکت واردکننده و نام کارخانه سازنده (واردکننده)، نام و نشاني و شماره توليدکننده و آدرس پست الکترونيکي (توليدکننده يا فرمولاتور) 24ـ تاريخ توليد و انقضاء 25ـ شماره بچ و پارت توليدي 26ـ وزن يا حجم خالص محتوي بسته 27ـ تصويب هيئت نظارت بر سموم 28ـ شماره تائيده سازمان حفظ نباتات 29ـ براي دريافت اطلاعات بيشتر به بروشور مراجعه گردد. ماده62 ـ مسئوليت رعايت مقررات اين آئيننامه برعهده کارفرماي کارگاه بوده و در صورت وقوع هرگونه حادثه به دليل عدم توجه کارفرما به الزامات قانوني، مکلف به جبران خسارت وارده به زيانديدگان ميباشد. اين آييننامه مشتمل بر نه فصل و 62 ماده و 6 تبصره به استناد مواد 85 و 91 قانون کار جمهوري اسلامي ايران در جلسه مورخ 28/10/1388 شورايعالي حفاظت فني مورد بازنگري قرار گرفته و در تاريخ 19/3/1389 به تصويب وزير کار و امور اجتماعي رسيده است. آئيننامه مذکور جايگزين آئيننامه حفاظتي کار با سموم دفع آفات نباتي در کشاورزي مصوب 18/1/1373 وزير کار و امور اجتماعي ميباشد.
(روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران – 1/7/89)
 
1389/7/5 دوشنبه 
نسخه قابل چاپبازگشت
..
..
بيشتر


مجری سایت : شرکت سیگما